Giao tiếp và ứng xử trong không gian mạng

Không gian mạng là môi trường được tạo ra nhờ các mạng máy tính. Giao tiếp trong không gian mạng có nhiều ưu điểm song cũng tiềm ẩn những nhược điểm đòi hỏi người dùng phải biết ứng xử đúng cách.

1. Giao tiếp trong không gian mạng

Hoạt động 1: Tìm hiểu về giao tiếp trong không gian mạng

1. Hãy kể tên một số dịch vụ và phần mềm hỗ trợ giao tiếp trong không gian mạng. Nêu tóm tắt khả năng của chúng.

Các dịch vụ và phần mềm giao tiếp trong không gian mạng:

Mạng xã hội:

• Facebook: Kết nối bạn bè, chia sẻ thông tin, hình ảnh, video
• Instagram: Chia sẻ hình ảnh và video ngắn
• TikTok: Tạo và xem video ngắn giải trí
• Zalo: Nhắn tin, gọi điện, kết nối bạn bè tại Việt Nam

Ứng dụng nhắn tin:

• Messenger: Nhắn tin, gọi video, chia sẻ tệp
• WhatsApp: Nhắn tin, gọi điện, chia sẻ tài liệu
• Telegram: Nhắn tin, tạo nhóm lớn, chia sẻ tệp
• Viber: Nhắn tin, gọi điện miễn phí

Email:

• Gmail: Gửi nhận thư điện tử, đính kèm tệp
• Outlook: Quản lý email công việc
• Yahoo Mail: Dịch vụ email cá nhân

Diễn đàn và cộng đồng:

• Reddit: Thảo luận các chủ đề đa dạng
• YouTube: Xem video, bình luận, chia sẻ
• Twitch: Xem livestream, tương tác trực tiếp

Họp trực tuyến:

• Zoom: Họp trực tuyến, học online
• Google Meet: Họp, học tập từ xa
• Microsoft Teams: Họp, làm việc nhóm

2. Hãy trình bày một vài ưu điểm và nhược điểm của giao tiếp trong không gian mạng mà em thấy tâm đắc nhất.

Ưu điểm của giao tiếp trong không gian mạng:

• Kết nối không giới hạn: Giao tiếp với bất kỳ ai trên thế giới
• Tiết kiệm chi phí: Miễn phí hoặc chi phí thấp hơn so với giao tiếp trực tiếp
• Tiện lợi và nhanh chóng: Gửi thông tin ngay lập tức
• Lưu trữ được nội dung: Có thể lưu lại cuộc trò chuyện, hình ảnh, video
• Giao tiếp đa phương tiện: Văn bản, hình ảnh, âm thanh, video cùng lúc
• Vượt qua rào cản địa lý: Không cần di chuyển vẫn có thể giao tiếp
• Linh hoạt về thời gian: Có thể giao tiếp bất cứ lúc nào

Nhược điểm của giao tiếp trong không gian mạng:

• Thiếu tương tác trực tiếp: Không thấy biểu cảm, ngôn ngữ cơ thể
• Dễ hiểu lầm: Thiếu ngữ cảnh, tông giọng, ánh mắt
• Rủi ro bảo mật: Thông tin cá nhân có thể bị lộ
• Bạo lực mạng: Dễ bị tấn công, bắt nạt trực tuyến
• Nghiện mạng: Dễ bị cuốn vào giao tiếp quá mức
• Thông tin sai lệch: Tin giả dễ lan truyền
• Giảm giao tiếp trực tiếp: Ít gặp gỡ mặt đối mặt
• Áp lực xã hội: Phải luôn online, trả lời tin nhắn ngay

2. Thể hiện nhân văn trong không gian mạng

Hoạt động 2: Tìm hiểu về ứng xử nhân văn trong không gian mạng

Trong các trường hợp sau, trường hợp nào không phải là sự thể hiện của việc ứng xử nhân văn trong không gian mạng?

A. Đưa lên mạng ảnh chụp bạn trong một tư thế không đẹp.

B. Sử dụng những ngôn từ khiếm nhã khi phê phán bạn trên mạng xã hội.

C. Ngăn không cho bạn gửi lên mạng video quay cảnh hai bạn trong lớp đánh nhau.

D. Chụp đoạn nhật kí của bạn (viết về những điều bạn không hài lòng về một bạn cùng lớp) rồi gửi cho các bạn khác.

Trả lời: Các trường hợp A, B, D không phải là sự thể hiện của việc ứng xử nhân văn trong không gian mạng. Chỉ có trường hợp C là đúng đắn vì nó thể hiện sự bảo vệ bạn bè và ngăn chặn hành vi tiêu cực.

a) Ứng xử nhân văn khi giao tiếp trong không gian mạng

Bên cạnh việc thực hiện các quy tắc ứng xử trên mạng xã hội phù hợp với quy định của pháp luật được nêu trong Quyết định số 874-QĐ-BTTTT ngày 17/6/2021, khi giao tiếp trong không gian mạng người dùng cũng cần phải biết ứng xử một cách nhân văn. Việc ứng xử nhân văn trong không gian mạng được thể hiện qua nhiều khía cạnh cụ thể khác nhau, sau đây là một vài khía cạnh quan trọng nhất:

Tôn trọng:

• Bao gồm tôn trọng quyền riêng tư, không phát tán thông tin riêng tư của người khác mà không có sự cho phép của họ
• Tôn trọng quan điểm và suy nghĩ của mỗi người, không bắt buộc họ phải chấp nhận hoặc chia sẻ quan điểm của mình
• Không chăm chọc hoặc làm cho người khác cảm thấy bị tổn thương

Lịch sự:

• Sử dụng ngôn từ đúng mực, không sử dụng ngôn từ nhạy cảm, lãng mạ, châm chọc, phỉ báng hoặc phân biệt chủng tộc, giới tính, tôn giáo,...
• Trong nhiều trường hợp cần tránh sử dụng ngôn ngữ chuyên ngành hoặc từ lóng không được phổ biến để tránh việc làm cho đối phương không hiểu được nội dung muốn truyền tải
• Chia sẻ thông tin chính xác và đáng tin cậy, tránh lan truyền thông tin sai lệch hoặc tin đồn
• Tránh gửi nội dung thư rác hoặc quảng cáo không liên quan đến nội dung chính của cuộc trò chuyện

Thấu hiểu:

• Cảm thông với người khác và hiểu được những khó khăn mà họ đang gặp phải
• Cố gắng đặt mình vào hoàn cảnh của người khác để có thể hiểu được những suy nghĩ, tình cảm, vấn đề của họ
• Khi thấu hiểu được người khác, ta sẽ có khả năng giúp đỡ họ một cách hiệu quả hơn

Hỗ trợ:

• Luôn sẵn lòng giúp đỡ, hỗ trợ người khác khi họ đang gặp khó khăn hoặc cần sự giúp đỡ
• Đôi khi chỉ là những lời động viên chân thành, những tin nhắn an ủi kịp thời, những biểu cảm sẽ chia...
• Hỗ trợ nhau là cách xây dựng một cộng đồng trực tuyến mạnh mẽ, giúp nhau vượt qua khó khăn và cùng nhau phát triển

Cách hình thành thói quen ứng xử nhân văn:

• Tự kiểm tra, cải thiện hành vi trực tuyến của mình: Hãy xem lại và tự đánh giá các hành vi của mình trên mạng xã hội, trong các cuộc trò chuyện trực tuyến, thư điện tử hoặc bất kì hình thức truyền thông tin nào khác. Nếu nhận thấy những hành vi của mình không đúng mực hoặc thiếu nhân văn, hãy cố gắng tìm cách sửa đổi.

• Bình tĩnh lắng nghe và tôn trọng ý kiến của người khác: Để ứng xử nhân văn trong không gian mạng, hãy lắng nghe ý kiến của người khác và đối xử với họ một cách tôn trọng. Nếu không đồng ý với ý kiến của họ, hãy đưa ra lí do và phân bác một cách lịch sự.

• Học cách xử lí các tình huống khó xử: Có nhiều tình huống khó xử có thể xảy ra trong không gian mạng. Hãy học cách xử lí chúng một cách đúng mực. Nếu cảm thấy không chắc chắn về cách xử lí, hãy tìm kiếm sự giúp đỡ từ những người có kinh nghiệm hoặc từ các tài liệu hướng dẫn trực tuyến.

• Cẩn trọng với ngôn từ và cách viết: Sử dụng ngôn từ phù hợp và lịch sự là rất quan trọng. Hãy chú ý đến cách viết của mình để đảm bảo nó không gây hiểu nhầm hoặc mang tính khiêu khích.

• Đối xử với người khác theo cách mà mình muốn được đối xử: Để hình thành thói quen ứng xử nhân văn trong không gian mạng, cần quán triệt tinh thần đối xử với người khác theo cách mà mình muốn được đối xử.